Arxiva

Rodipe

»Sie verlangten von den Männern, mitzukommen«

Milena Stanković | »Sie verlangten von den Männern, mitzukommen« | korkorutne evidentura | Yugoslavija | June 26, 1945 | voi_00017

Rights held by: Milena Stankovič | Provided by: Archive of Yugoslavia (Belgrad/Serbia) | Archived under: 110-273-113 / Statement by Milena Stanković

U br. 473
273-113
Ciganin

Zapisnik

O saslušanju svedoka oštećenika Milena Stanković rođ. Matić, domaćica

izvšenom na dan 26. juna 1945 g. u XI rejonskom Povereništvu Zemaljske
Komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Beogradu.

Prisutni su:
Član povereništva: K. Vukasović
Islednik: J. Vlačić
Svedok Milena Stanković

Prisutni Milena Stanković rođ. Matić
rodom iz Uba srez / po zanimanju domaćica
stalno nastanjen u Beogradu: sa stanom u ul. Zajcova
br. 9, rođen 9. februara 1893 g.: narodnosti srpske
vere pravoslavne: bračnog stanja udata, 1 dete
Odnos prema N.O.P: /
Srodstvo sa okrivljenim: /
Srodstvo sa oštećenim: žena, sestra i tašta
Oštećeni: imovno stanje: siromašnog

Pošto je svedok upozoren da govori samo istinu pod pretnjom krivične odgovornosti, izjavi:

  1. oktobra 1941 g. prilikom izvršenog opkoljavanja Marinkove Bare od
    Nemaca, upali su u naš stan u Zajcovoj ul. 9 dva agenta i dva žandarma S.D.S.
    i zahtevali da se odmah spreme muškarci koji su se zatekli u stanu: moj muž Ciganin
    VELIMIR STANKOVIĆ, radnik O.g.B., 53 god. star, oženjen, 1 dete, rođ. na Ubu, zet Ciganin
    ŽIVORAD RADOSAVLJEVIĆ, muzikant, 20 god. star, rođ. u Meljaku, oženjen, otac 1 deteta,
    Braća: ALEKSANDAR MATIĆ, radnik, 30 god. star, oženjen otac troje dece i ŽIKA MATIĆ,
    Radenik u O.g.B., 20 god. star, oženjen otac dvoje dece, oba rođeni na Ubu, svi vere
    pravoslavne, srpske narodnosti. Iz stana su odvedeni u logor kod Auto komande, gde
    su posle dva dana zadržavanja, oterani u nepoznatom pravcu. Do danas nemam od njih
    vesti. Za njihovo odvođenje krivim naredbodavaca DANKELMANA, komandanta Srbije i
    MILANA NEDIĆA, kao izvršioca.
    Prisilnim teranjem moga muža, zeta i braće, ostala sam sa sitnom decom
    Bez hranioca, samim tim naneta mi je nenaknadiva šteta.
    U pogledu oštetnog zahteva ostavljam Komisiji na slobodnu ocenu.
    Navodim svedoka Ljubicu Antić, Zajcova 9 a.
    Drugo nemam šta da kažem, na prednji iskaz mogu se zakleti.
    Milena Stanković

Overavaju:
Islednik
Član komisije

Ref-Nr. 473
273-113
Roma*

PROTOKOLL

der Anhörung der Betroffenen und Zeugin, Milena Stanković, geborene Matić, Hausfrau, am 26. Juni 1945 vor der Staatskommission zur Ermittlung der von den Besatzungsmächten und ihren Verbündeten verübten Verbrechen, Büro des Kommissars des 11. Bezirks in Belgrad.

Anwesend während der Anhörung waren:
Mitglied des Büros des Kommissars: K. Vukasović
Ermittler: J. Vlačić
Zeugin Milena Stanković

Milena Stanković, geborene Matić, hier anwesend, geboren in Ub, Bezirk von /, Hausfrau, ständiger Wohnsitz in Belgrad, Zajcova-Straße Nr. 9, geboren am 9. Februar 1893, serbische Nationalität, orthodoxer Glaube, verheiratet, ein Kind
Beziehung zur Nationalen Befreiungsbewegung: /
Verwandt mit dem Angeklagten: /
Verwandtschaft der Klägerin: Mutter, Schwester und Stiefmutter
Materielle Situation der Klägerin: arm

Nachdem sie darüber informiert wurde, dass sie unter Strafe des Meineids nichts anderes als die Wahrheit zu erzählen habe, gab die Zeugin folgendes zu Protokoll:

Am 29. Oktober 1941, als das Viertel Marinkova Bara von den Deutschen umstellt war, brachen zwei Agenten und zwei Gendarmen des serbischen Staatsschutzes in unsere Wohnung in der Zajcova-Straße Nr. 9 ein und verlangten von den sich dort aufhaltenden Männern, dass sie sich sofort fertigmachen sollten, um mitzukommen:
Mein Ehemann, Rom VELIMIR STANKOVIĆ, Angestellter der Belgrader Stadtverwaltung, 53 Jahre alt, verheiratet, ein Kind, geboren in Ub;
mein Stiefsohn, Rom
ŽIVORAD RADOSAVLJEVIĆ, Musiker, 20 Jahre alt, geboren in Meljak, verheiratet, ein Kind;
Brüder: ALEKSANDAR MATIĆ, Arbeiter, 30 Jahre alt, verheiratet und Vater von drei Kindern, sowie ŽIKA MATIĆ, Angestellter der Belgrader Stadtverwaltung, 20 Jahre alt, verheiratet, zwei Kinder, beide geboren in Ub, alle orthodoxen Glaubens und serbischer Staatsangehörigkeit.
Von der Wohnung wurden sie in das Lager nahe Autokomanda gebracht und, nachdem sie dort für zwei Tage festgehalten worden waren, mit unbekanntem Ziel deportiert. Ich habe bis heute nichts von ihnen gehört. Ich beschuldige [Danckelmann], den für Serbien verantwortlichen Befehlshaber, und Milan Nedić als Täter.
Nachdem mein Ehemann, mein Stiefsohn und die Brüder aus dem Haus getrieben worden waren, blieb ich mit meinen kleinen Kindern ohne Ernährer zurück. Ich wurde dadurch irreparabel geschädigt.
Was den Schadensersatzanspruch angeht, so überlasse ich diesen der Einschätzung der Kommission. Ich würde gerne Ljubica Antić, Zajcova-Straße Nr. 9a, als Zeugin nennen.
Ich habe nichts weiter zu berichten und kann über die eben zu Protokoll gegebene Aussage einen Eid ablegen.

Unterzeichnet von Milena Stanković

Beglaubigt von:
Ermittler
Kommissionsmitglied

Ref No. 473 273-113
Rom*

                                               HRAMOPE

Kotar o šunibe kotar e rovipaski mujalni Milena Stanković, bijandi Matić, bućasa kherutni

kerdo po 26. Juno 1945 b. ko XI thanesko Komesari Themeske Komisijako vaš i verifikacija pe kerde džungalimata kotar e okupatorja thaj olenge žutipaske manuša ko Belgrado.

Ko šunibe lije than:
Somdasno andar e Komesareski kancelarija: K. Vukasović
Rodipasko manuš: J. Vlačić
Mujalni Milena Stanković

Po than i Milena Stanković, bijandi Matić
bijandimastar andar o Ub than/ bućasa sar kherutni
savaxt bešutni ko Belgrado bešel ande ulica Zajcova
numero 9. bijandi po 9. Februaro 1893 b.
serbijako nacionaliteto, religija ortodoks, prandini, 1 čhavoro
Relacija e N.O.P /Nacionalutno Slobodijako Miškipe /
Relacija e došalipaskere manušesa: /
Realcija e rovipaske manušesa: romni, phen thaj romnjaki daj
E rovipasko manušeski materijalutni situacija: čorolo

Kana e mujalni sas informirime te phenel numa o čačipe, telal i zor kaj šaj bangarnes tradolpe, vakardas:

Po 29. Oktombro 1941 berš, kana e Marinkova Bara sas kotar sa e riga phangli katar e Njamcora, duj agentora thaj duj žandarja kotar e serbijaki Themeski Garda dije andre ko amaro kher ki ul. Zajcova 9 thaj rodije sa e murša so kodo momenti sas kote, sigate te oven gata: miro rrom o Rrom VELIMIR STANKOVIĆ, bućari ke Belgradeski Foroski Komuna, 53 berš phuro, prandino, 1 čhavorro, bijando ko Ub; mo džamutro, Rrom ŽIVORAD RADOSAVLJEVIĆ, muzikanto, 20 berš phuro, bijando ko Meljak, prandino, dad 1 čhavesko; phrala: ALEKSANDAR MATIĆ, bućari, 30 beršengo, prandino thaj dad trine čhavorrengo thaj o ŽIKA MATIĆ, bućari ke Belgradeski Foroski Komuna, prandimo, 20 beršengo, dad duje čhavorrengo, solduj bijande ko Ub, Ortodoksno religijasa, nacionaliteto Serbijako. Andar o stani ingarde sas ko Logor paša e Autokomanda, kotar pala e duj divesa si bičhalde ke bipindžardi rig. Dži adives olendar naj ma nevipe. Sebet olengo ingardipe dav doš po DANKELMAN, komandiro kotar e Srbija thaj po MILAN NEDIĆ sar manuš so kerdas i buti.
Zorjavne tradimasa me rromes, džamutres thaj me phralen, ačhilem cikne čhavrrenca, bi rromesko so pravarelas amen, kodolesa si kerdo menge baro džungalipe.
Phanglo e rodipasa vaš o kerdo došalipe, mukav pe Komisija korkore te kerel pesko dikhibe.
Leparav e mujalni Ljubica Antić, andar e ulica, Zajcova 9a. Naj man aver so te vakarav, po angluno vakaripe šaj sovli te dav.

                        Hramomo kotar e Milena Stanković

Verifikovime kotar o:
Rodipasko manuš Komisijako somdasno

Kreditora

Rights held by: Milena Stankovič | Provided by: Archive of Yugoslavia (Belgrad/Serbia) | Archived under: 110-273-113 / Statement by Milena Stanković

Reprodukcijali lista

Lesung des Selbstzeugnisses von Milena Stanković
2.38 min
voi_00077
Lesung des Selbstzeugnisses von Milena Stanković | Spoken word | Germania | 2018 | voi_00077
EN

Konteksto

Muršengo mudaripa

Ko Oktombresko agor 1941 berš, e njemcikane institucije thaj e serbijaki policija thaj žandamerija, kethanes tradije sa e rromane murušen ko Belgrado. I komanda sas te andonpe ko Koncentracijako Lager vaš e Bibolde, so sas locirime ke armijake barake kotar e varekani jugoslavijaki thagarutni armija ki Autokomanda. O Lager si pindžardo sar »Topovske šupe«. Kote sas astarde sar phangle te šaj trampinpe vaš e operativni akcije kerde kotar e partizaja.

Anglalmizmeri po 28. Oktobro, angleder e khamesko ikljovipe, e njemcisko armijake manuša kerde blokada ko kvarto Jatagan-Mala: e serbijaki Policaja thaj e Žandarmerija dije andre ande rromane khera thaj astarde e rromane murušen, olen ingarde pesa vakerindos kaj sigate ka oven irisarde khere. Kana sas kedime anglal e lokalutni Žandarmerija, sas ingarde ko Lager kamionorenca. Palem sas kerde gasave operacije ko aver divesa ke thana Marinkova Bara, Čubura, Zvezdara, Pašino Brdo, Mirijevo, Čukarica, Banjica. Paša e 1,000 dži ke 1,500 muruša sas phangle. Pala nekobor divesa ko Lager, savorre sas ingarde ko mudaripasko than Jabuka, thaj kote si savorre mudarrde.

O Heinrich Danckelmann, njemcisko Generali khon sine pe adaja funkcija kotar e 29. Jul dži ke 20. Oktombro 1941 berš sar Armijako Komandiro ki Serbija, pe kerde džungalipa krisime si ko Belgrado te ovel mudardo ko 1947 berš. O Milan Nedić, premijeri kotar e giavakardo »Anglošorutnipe vaš o nacionalutno arakhibe « funkcijasa ki Serbija kotar o 29. Avgusto 1941 berš dži ko 4. Oktobro 1944 berš, sas irindo palpale ki Jugoslavia kotar e britanijaki armija thaj mulas ko Februaro 1946 berš ando Belgrado. Ke solduj pecipa o došalipa thaj e kerde džungalipa pe Rroma naj sas lendine sar kotor katar e kerde sikavipa.

Reprodukcijali lista

Lesung des Selbstzeugnisses von Milena Stanković
2.38 min
voi_00077
Lesung des Selbstzeugnisses von Milena Stanković | Spoken word | Germania | 2018 | voi_00077
EN

Detalura

übersetzer Titel
‘They demanded that the men go with them’
übersetzer Titel
»Von rodije sa e murša te oven gata te džan «
Produkcija
June 26, 1945
Kreditora
Kreditora pala e produkcija
Objektongi kategorija
Materijalo
Objektesko numero
voi_00017

Arxivako kotor

Pangle manuša vi kondicije